Chia sẻ kinh nghiệm

Viết kịch bản phim P4 Cấu trúc ba hồi (1)

ReadzoTầm quan trọng và khái quát về cấu trúc ba hồi cho kịch bản phim.

Summergrass

Summergrass

02/05/2015

3368 Đã xem

Sau một tỷ năm cuối cùng cũng tiếp tục được cái series này. Thành thực xin lỗi nếu có bất kỳ ai chờ đợi nó. Lần này tớ sẽ nói về vấn đề xây dựng câu chuyện với cấu trúc 3 hồi.

Cấu trúc ba hồi là một lý thuyết không còn mới. Nhưng thực hiện nó chưa khi nào là việc dễ dàng. Cấu trúc này giúp chúng ta kiểm soát câu chuyện, biết chỗ nào nên tung ra chi tiết gì, lúc nào cho nhân vật giết nhau và lúc nào cho các bạn ấy ôm hôn nhau. Theo tớ, cái cấu trúc này được hình thành một cách rất khoa học và lý trí. Nó ăn khớp với cảm xúc của con người. Vận dụng nó tốt thì sẽ giúp tác phẩm của bạn khúc chiết, truyền cảm, đạt tới hiệu ứng về cảm xúc tốt nhất.

Có nhất thiết phải sử dụng cấu trúc ba hồi?

Có rất nhiều phim không tuân theo cấu trúc ba hồi mà vẫn thành công, đặc biệt là các phim thuộc dòng phim độc lập, phim arthouse hay nôm na là phim nghệ thuật, kiểu phim cảm giác.... Các kịch bản có thể bẻ vụn cấu trúc, tái sắp xếp theo những cách đa dạng khác nhau.

Nhưng lời khuyên chân thành là trước khi muốn phá rào, bẻ vụn cấu trúc ba hồi thì bạn phải nằm lòng nó trước đã. Kể cả những phim không theo đúng lý thuyết này thì nó vẫn buộc phải tuân theo một số quy tắc bất biến. Thường thì biên kịch, đạo diễn của họ phải rất rất có nghề rồi. Họ điêu luyện trong việc nhấn nhá chi tiết, bung bỏ sự việc và nâng lên, vùi dập cảm xúc của người xem. Họ đã xem cả triệu phim, làm hàng chục hàng trăm phim và đọc cả vạn kịch bản. Chúng ta KHÔNG như vậy.

Theo kinh nghiệm của tớ thì biên kịch mới vào nghề rất khoái phá vỡ cấu trúc khi còn chưa hiểu nó. Bản thân tớ cũng vậy. Nhưng càng về sau càng thấy tầm quan trọng của lý thuyết này. Dù phải nói trước rằng đến tận lúc này tớ không nghĩ mình đã hiểu hết nó.

Càng hiểu nó thì dùng nó càng linh hoạt. Càng hiểu nó thì sẽ cảm thấy cấu trúc ba hồi không phải thành lũy bó buộc trí tưởng tượng mà là đũa thần biến mớ ý tưởng, suy nghĩ, cảm tính, câu chuyện... của bạn thành kịch bản.

Vậy câu trả lời là không nhất thiết phải sử dụng cấu trúc ba hồi nhưng bắt buộc phải hiểu rõ nó trước đã.

Ví dụ về phim cấu trúc ba hồi?

Đa số phim Mỹ đều vậy hết. Nhất là phim hành động hoặc tâm lý lãng mạn. Muốn viết kịch bản thì nên xem nhiều phim. Càng nhiều càng tốt. Thích thể loại nào xem thể loại đó. Dần dần nhịp phim sẽ ngấm vào người bạn, cấu trúc ba hồi sẽ trở nên quen thuộc, dễ tiếp cận và không còn là một cái khung khô khốc nữa.

Tớ rất khoái xem hoạt hình. Mấy phim kiểu Rango, Monster University, Tangled... đều rất chuẩn cấu trúc ba hồi mà lại vô cùng phiêu nên tớ cực kỳ yêu chúng nó. Phim châu Âu, phim Nhật, Iran... thì hay phá cấu trúc ba hồi hơn so với Hollywood.

Sơ bộ cấu trúc ba hồi

Cấu trúc ba hồi tất nhiên là có ba hồi. Phim điện ảnh hiện nay chuẩn thì vẫn là 90 phút nhưng càng ngày càng có xu hướng dài ra. Các bạn có thể dễ dàng thấy những phim trên 100 phút, 120 phút hoặc thậm chí ngót nghét 180 phút như cái phim Interstellar tớ vừa phải toạc mắt ra xem.

Vậy chúng ta lấy chuẩn là 120 phút chia phần cho dễ thở, vì có nhiều mốc lắm.

Với 120 phút sẽ chia là 30-60-30 (90 phút thì thường là 20-60-10). Tất cả chỉ là con số tương đối. Bao nhiêu phút không quan trọng bằng sự việc diễn ra thế nào.

Dưới đây là hình ảnh minh họa cho cấu trúc ba hồi một cách cơ bản. Với từ khóa Three-act structure bạn sẽ thấy rất nhiều hình tương tự thế này, trông có thể hơi khác còn bản chất như nhau.

Cấu trúc ba hồi

Cấu trúc ba hồi

Nguồn : en.wikipedia.org

Hồi I

Với 30 trang đầu sẽ là nơi cho bạn thiết lập câu chuyện. Ở đây bạn phải giới thiệu được các nhân vật, câu chuyện của họ. Ví dụ nhân vật chính là ai, nghề nghiệp, vài nét tính cách qua trọng được thể hiện qua sự việc nào đó. Anh ta gặp vấn đề gì hay nói cách khác là vấn đề gì chợt xảy đến với anh ta.

Phải có một tình huống rõ ràng, khiến nhân vật gặp khó khăn. Các vị đi trước đã đúc kết ra nhiều kiểu phân loại phim, nhưng có người đã nói rồi, thực ra chỉ có một kiểu motif phim thôi. Đấy là Cá mập lên bờ. Câu này chỉ một ai đó bị đặt vào môi trường mà anh ta không quen thuộc. Nói rộng ra hơn thì nhân vật bị lôi cổ khỏi cuộc sống thông thường và ngã vào tình huống nào đó có tính bất ngờ, bước ngoặt nào đó mà anh ta sẽ gặp nhiều khó khăn, không có sự chuẩn bị...

Ví dụ trong Enchanted(2007), Giselle sắp tung tẩy lấy anh hoàng tử để happily ever after thì bị mẹ kế hoàng tử - cũng là phù thủy – đạp xuống cái giếng thông sang thế giới bên kia. Và ở đây, với cái sự công chúa lãng mạn của mình, nàng gặp một tỷ khó khăn và giải quyết chúng theo cách rất Disney.

Hay như Shrek, anh ta buộc phải đi tìm công chúa Aurora để bảo vệ đầm lầy của mình. Anh ta phải rời khỏi cái đầm lầy quen thuộc đó và bước vào thế giới bên ngoài.

The Shawshank Redemption, Andy – vốn là phó giám đốc ngân hàng - bị tống cổ vào tù và đối mặt với mọi thứ bẩn thỉu, đồi bại, gớm ghiếc trong đó – hoàn toàn khác với cuộc sống trước giờ.

Hay Mean girls với cô bé Cady 16 tuổi bỗng nhiên bước vào cuộc sống trường học. Mononoke Hime với hoàng tử Ashitaka rời làng, ra thế giới bên ngoài để rồi gặp San. Sophia của Howl s moving castle biến thành bà lão 90 tuổi vì một lời nguyền của Phù thủy Sa mạc....

Tóm lại, phải có một việc gì đó xảy ra, khiến cuộc sống của nhân vật thay đổi hoàn toàn. Họ phải đối mặt với vấn đề nan giải nào đó, bắt buộc phải giải quyết nếu không hậu quả sẽ rất tồi tệ. Thường thì trong hồi I, nhân vật đã có hướng giải quyết rồi, nhưng đến cuối sẽ thay đổi, xác định lại mục tiêu nào đó để mang nó chạy sang hồi II.

Hồi II

Là nơi bạn phát triển câu chuyện với vô số thứ cần làm. Bạn cần nâng lên, đặt xuống, cho nhân vật chút ít thành công và ăn vả thật nhiều. Đây lại là vấn đề về lý thuyết vật cản sẽ được nhắc tới sau. Nhân vật tìm thấy, đánh mất, lạc lối, gặp người tốt kẻ xấu...

Cuối hồi II là bước ngoặt 2, là nơi nhân vật của bạn tệ hại, thê thảm, đẫm máu, tàn tạ nhất. Nó được gọi là khoảnh khắc của sự thật – khi anh ta nhận ra tất cả những điều mình làm từ đầu tới giờ là vô nghĩa.

Ví dụ trong Rango là lúc quỳ xuống trước Jack và tất cả với người dân, phơi bày sự thật rằng anh ta không phải anh hùng, anh ta chỉ là kẻ dối trá. Lớp mặt nạ được lột ra, chiếc mũ cảnh sát trưởng rơi xuống, anh ta hiện nguyên hình là một gã vô dụng, hèn nhát. Anh ta mất hết sự tin tưởng, tình yêu, sự kính trọng. Thậm chí cả cái tên. Tuy là phim hoạt hình nhưng với tớ, Rango sâu sắc, đau đớn mà trào phúng như thể loại black comedy.

Mean girls cũng vậy. Đấy là khi Cady bỏ chạy khỏi buổi lễ thú nhận tội lỗi của các cô gái. Vì cô nhận ra sẽ chẳng có ai dang tay đỡ mình. Sự ngưỡng mộ, nổi tiếng, quần áo đẹp, những cô nàng theo đuôi, bạn bè đích thực, cả anh chàng đẹp trai... không còn gì hết. Trước đó Aaron có nói rằng: Chúa ơi, Cady à, em chẳng khác nào bản sao của Regina cả. Trong khi mọi điều Cady làm nhằm bóc mẽ, hạ bệ Regina thì cô lại vô tình tự biến mình thành Regina thứ hai, đắm chìm trong những trò dối trá, cái tôi giả tưởng được vuốt ve giữa vẻ xấu xí của sự ghen tị. Thậm chí Janis còn phải gào lên: Cậu tồi tệ hơn cả Regina Geogre.

Hồi III

Là lúc nhân vật bình tâm lại trong một khoảng lặng, lấy lại tinh thần và có quyết định hành động. Anh ta sẽ làm gì đó để thay đổi tình hình hiện tại. Mọi thứ lúc này rất căng thẳng và trong nhiều phim nó sẽ là tình huống “hành động hay cái chết?” Hành động cuối cùng này mang ý nghĩa mà phim chuyển tải, khi anh ta tìm được cái mình cần. Nên nhớ trong đa số phim, ở đầu phim, nhân vật thường đặt ra mục đích, động cơ là muốn cái gì đó. Sau đấy nhận ra nó thật vô nghĩa. Và anh ta thấy được thứ mình cần.

Ví dụ trong Enchanted, Giselle muốn tìm đường trở về thế giới cũ, nhưng cuối cùng cô nhận ra mình cần tình yêu đích thực. Vì vậy thay vì quay về với hoàng tử, cô ở lại để kết hôn với người mình yêu. Tương tự với Rapunzel trong Tangled, đầu tiên em ý muốn đơn giản là đi ngắm đèn. Nhưng ngắm xong em ấy không về rồi sống như trước, vì em ý nhận ra cái mình cần là sự tự do để sống, để yêu thương.

 

Đại để là vậy, bài sau tớ sẽ nói kỹ về từng mốc trong mỗi hồi: móc dẫn, tình tiết châm ngòi, bước ngoặt, điểm tập trung, điểm không thể quay đầu vv và mây mây. Hãy nhớ cái sơ đồ phía trên nhé.

 

Bạn nghĩ sao về bài viết này ?

Bình luận về bài viết Viết kịch bản phim P4 Cấu trúc ba hồi (1)

Bài viết mới đăng

wanna join us!

Hãy tham gia cùng chúng tôi

Tại ReadZo, có rất nhiều cơ hội để phát triển kĩ năng viết đồng thời tạo dựng nguồn doanh thu. Nếu bạn đang tìm kiếm một phương thức kiếm tiền online thì ReadZo sẽ giúp bạn.

Tìm hiểu thêm
Trở thành tác giả chuyên nghiệp và tự chủ tài chính