Gia Đình

20/10 - bàn chuyện: Sống cho tròn chữ Hiếu

ReadzoNhững gì cha mẹ biết đều có hạn. Cha mẹ cũng có lúc sai lầm, nếu làm con biết rõ là sai mà không khuyên can, thì chính đã đẩy cha mẹ vào chỗ bất nghĩa

Butterfyly

Butterfyly

09/10/2015

874 Đã xem

Hiếu là mỹ đức được xuất hiện và bắt đầu lan rộng từ thời Hoa Hạ.

 

Chúng ta vẫn thường được nghe về hai chữ: Trung và Hiếu. Có câu “Quân xử thần tử, thần bất tử, bất trung;  Phụ xử tử vong, tử bất vong, bất hiếu” (Vua khiến bề tôi chết mà bề tôi không chết là bất trung. Cha khiến con chết mà con không chết là bất hiểu). Thế nhưng liệu đây có phải là ý nghĩa cuối cùng mà người xưa muốn truyền đạt lại?

 

 

Chữ Trung và chữ Hiếu

“Lỗ Ai Công từng hỏi Khổng Tử rằng: “Con nghe theo mệnh lệnh của phụ thân, có phải là hiếu không? Thần nghe theo mệnh lệnh của vua, có phải là trung không?”.

Khổng Tử trả lời: “Đối với sai lầm của phụ thân, nhất định phải khuyên can, khuyên mà không nghe cũng không thể phục tùng, bởi vì như vậy sẽ đẩy phụ thân vào chỗ bất nghĩa. Nói cho đúng là, mù quáng phục tùng mệnh lệnh của phụ thân cũng không phải là hiếu tử chân chính” (Theo Luân Tử - Tử Đạo).

Người xưa có câu  “Văn tử gián, võ tử chiến”, nghĩa là  đối với sai lầm nghiêm trọng của vua phải dám liều chết khuyên ngăn, thậm chí chết cũng phải ngăn cản. Người chẳng phân biệt được đúng sai mà mù quáng làm theo, cũng không phải là trung thần chân chính.

Rõ ràng, Trung và Hiếu thời xưa bao hàm hai phương diện: (1) Hiếu thuận làm theo mệnh lệnh nhân nghĩa và (2) liều chết để sữa chữa những điều không đúng đắn. Có như vậy, quân mới hết thảy trung thành với vua và dân, nhờ đó nước cũng mới thịnh.

 

Chữ Hiếu qua tấm gương Ngu Thuấn

 

 

Ngu Thuấn nổi danh khắp thiên hạ ở thời Ngũ Đế và cả sau này vì chữ hiếu. Ngay cả Khổng Tử, trong “Trung Dung” cũng phải khen ngợi Thuấn rằng “Thuấn kỳ đại hiếu dã dữ” (Tạm dịch: Vua Thuấn là bậc đại hiếu thay).

Sử Ký có ghi, mẹ đẻ của Thuấn mất sớm, phụ thân lại mù hai mắt, đúng sai không phân biệt được. Phụ thân tái giá, người mẹ kế thâm độc tàn nhẫn. Bà đẻ ra đứa con giống mẹ, tính cách cuồng bạo. Cả ba người này đều đố kỵ với Thuấn, luôn tìm đủ mọi cách sát hại Thuấn. Nhưng may thay, mỗi lần như thế Thuấn đều tránh được.

 

Theo Thượng Cổ Thần Thoại Diễn Nghĩa, cha mẹ Thuấn nghĩ cách ngăn cản Thuấn theo thầy học  đạo, ngăn cản ông cưới vợ lập nhà, gây trở ngại đến cả những bạn bè đồng học tâm giao, thậm chí đối với đế vị thừa kế của ông cũng có thái độ căm thù. Thế nhưng, Thuấn vẫn theo học được minh sư, có vợ, lập nhà rồi trở thành vua, cùng bạn bè vẫn kết giao tốt đẹp. Về sau, nối ngôi vua Nghiêu, lấy hiếu trị thiên hạ, cuối cùng cũng dùng hiếu hạnh mà cảm hóa cha mẹ và em trai, không để cho cha mẹ trở thành người bất nghĩa.

Đến đây càng rõ tấm lòng Ngu Thuấn. Cho dù đã từng bị đối xử bất công và không dành được tình yêu thương trọn vẹn. Thế nhưng, ông vẫn sống trọn với chữ Hiếu.

 

Chữ Hiếu qua câu chuyện về Tăng Sâm

 

Tăng Sâm là học trò của Khổng Tử và cũng nổi danh nhờ chữ Hiếu.  

Một ngày, khi Tăng Sâm đang chăm sóc ruộng dưa, không cẩn thận đã cuốc đứt rễ dưa con, phụ thân của ông là Tăng Tích nổi cơn thịnh nộ, giơ một cây côn gỗ lớn đập lên lưng ông, đánh cho đến khi Tăng Sâm ngã xuống đất bất tỉnh nhân sự. Hồi lâu, Tăng Sâm tỉnh lại, liền chạy đến bên phụ thân, nói: “Vừa rồi Tăng Sâm không cẩn thận làm sai đắc tối với phụ thân, phụ thân phải dùng hết khí lực dạy dỗ Tăng Sâm, phụ thân có mệt không?”.

 

Lúc sau, trở về nhà, Tăng Sâm liền cầm đàn cất cao tiếng hát, nghĩ rằng khi phụ thân nghe được sẽ yên tâm rằng mình vẫn khỏe mạnh và vui vẻ.  

 

 

Khổng Tử nghe kể lại câu chuyện này thì rất tức giận, bèn nói với các đệ tử: “Nếu như Tăng Sâm đến, đừng cho trò ấy vào”. Tăng Sâm tự mình cho rằng không làm gì sai, bèn sai người đến thỉnh giáo Khổng Tử.

 

Khổng Tử nói: “Trò không có nghe nói sao? Lúc trước phụ thân của Ngu Thuấn là Cổ Tẩu, Thuấn cẩn thận chăm sóc phụ thân, khi Cổ Tẩu muốn sai bảo ông ta, Thuấn đều sẽ xuất hiện bên cạnh. Thế nhưng, khi Cổ Tẩu muốn giết Thuấn, thì không tìm thấy Thuấn. Nếu như phụ thân dùng gậy gộc nhỏ đánh Thuấn, Thuấn sẽ yên lặng chịu đựng. Nếu phụ thân dùng gậy to đánh Thuấn, Thuấn sẽ chạy không thấy bóng dáng. Thế nên, Cổ Tẩu chẳng bao giờ phạm phải sai lầm, cũng không bao giờ mang tội đánh con, mà Thuấn cũng không mất đi hiếu đạo.

 

Còn Tăng Sâm để phụ thân đánh, nếu phụ thân quá tức giận mà đánh chết thì chính Tăng Sâm đã khiến phụ thân phải tội giết bách tính của Thiên Tử. Chẳng lẽ Tăng Sâm muốn cha mình như vậy Sao?

 

Tăng Sâm xong liền tự nhủ rằng: “Tội của Sâm quá lớn rồi”, vậy nên đến bái Khổng Tử xin tha lỗi lầm.

Tuân theo hiếu đạo, hiếu kính cha mẹ cũng không phải chỉ đơn thuần là tuân theo mà còn phải phát hiện chỗ sai của cha mẹ, sau đó dùng lời ôn hòa để làm rõ. Lúc cha mẹ nổi giận, cho dù là với mình hay anh chị em, cũng phải kéo hết mọi người tránh đi nơi khác; đợi đến lúc cha mẹ hết giận rồi chạy về nhà tâm sự. Nếu mắc lỗi phải nhận lỗi và xin lỗi, nếu cha mẹ sai phải nói lời nhẹ nhàng để cha mẹ hiểu. Không bao giờ để sự cố đáng tiếc xảy ra, khiến cha mẹ bị ám ảnh.

 

Hiếu phải đi đôi với làm việc nghĩa

 

Những gì cha mẹ biết, có thể có hạn. Cha mẹ cũng có lúc sai lầm khó tránh khỏi, nếu như làm con biết rõ là sai mà không khuyên can, thì chính là đã đẩy cha mẹ vào chỗ bất nghĩa, cũng chính là bất hiếu.

Dân gian lưu truyền một câu chuyện như thế này. Thị trấn phố Nam có mở hai cửa hàng gạo, một tên là “Vĩnh Xương”, một tên là “Phong Dụ”. Người chủ cửa hiệu “Phong Dụ” gặp loạn lạc làm ăn không được tốt, bèn nghĩ ra một cách có thể kiếm nhiều tiền.

 

Hôm đó, ông ta mời một thầy làm cân về nhà, tránh hết mọi người, nói với thầy làm cân rằng: “Phiền ông làm cho tôi một cái cân 15 lượng rưỡi 1 cân, tôi sẽ trả thêm một xâu tiền”. (Thời đó 1 cân là 16 lượng).

 

Thầy làm cân vì thấy rất hiếm khi có được một xâu tiền, liền quên hết đức hạnh, nhanh miệng đáp ứng. Ông chủ cửa hàng dặn dò xong xuôi, để thầy làm cân ở trong phòng rồi rời đi.

 

Ông chủ tiệm gạo có 4 người con trai, đều giúp ông kinh doanh tiệm gạo. Người nhỏ nhất 2 tháng trước đã cưới con gái của một vị thầy trường tư thục làm vợ.

 

Cô dâu mới khi đang thêu thùa may vá trong phòng thì nghe được những gì cha chồng dặn dò người thầy làm cân. Sau khi cha chồng rời đi, cô dâu mới trầm tư một lúc, đi ra khỏi phòng nói với người thầy làm cân: “Cha tôi lớn tuổi rồi, nên có chút hồ đồ, vừa rồi nhất định là nói sai rồi; xin thầy làm một cái cân 16 lượng rưỡi, tôi sẽ tặng ông hai xâu tiền  nhưng nhất định không thể để cho cha chồng tôi biết”.

 

Thầy làm cân vì được thêm 2 xâu tiền nữa nên liền đồng ý. Sau khi làm xong cây cân 16 lạng rưỡi liền đưa cho ông chủ tiệm.

 

Một thời gian ngắn về sau, tiệm gạo “Phong Dụ” làm ăn hưng vượng hẵn lên. Khách hàng của tiệm “Vĩnh Xương” cũng nhao nhao chuyển sang mua ở “Phong Dụ”; người thị trấn phố đông,  phố tây cũng bỏ gần tìm xa đến ngõ hẻm để mua gạo “Phong Dụ”. Đến cuối năm, “Phong Dụ” phát tài, “Vĩnh Xương” cũng thuộc về “Phong Dụ”.

 

Tối 30 tết, cả nhà quây quần một chỗ cùng ăn sủi cảo. Ông chủ tiệm trong lòng vui vẻ liền đố mọi người làm sao mình phát tài. Người trong nhà nhao nhao thảo luận, có người cho rằng ông có trời phù hợp,  nói ông giỏi, nói tiệm gạo gặp thời, có vị trí đắc địa, lại có người cho là cả nhà đồng tâm hiệp sức.  

 

Ông chủ tiệm cười to rồi bảo: “Các người nói không đúng. Ta vì sao lại phát tài? Chính là nhờ cái cân! Ta làm cái cân 15 lượng rưỡi, mỗi ngày bán được mấy trăm ngàn cân, là lợi nhuận hơn gấp mấy lần, tích lũy hàng tháng, ta liền phát tài”. Sau đó, ông kể lại câu chuyện đầu năm bỏ 1 xâu tiền để làm cái cân 15 lượng rưỡi cho mọi người nghe.

 

Đám con cháu nghe xong, đều khen ông là cao minh. Ông chủ tiệm cực kỳ vui vẻ, vuốt vuốt râu đắc ý. Lúc này, cô dâu mới từ chỗ ngồi chậm rãi đứng lên, nói với ông chủ tiệm: “Có một chuyện con đã dấu cha từ lâu, nay con muốn nói, mong cha tha lỗi”.

 

 

Đợi khi ông chủ tiệm gật đầu, cô dâu mới không chút hoang mang, đem chuyện lấy 2 xâu tiền để làm cái cân 16 lượng rưỡi cho mọi người nghe. Nàng nói: “Cha nói đúng, chúng ta là nhờ vào cái cân phát tài. Mỗi cân của nhà ta đều hơn nửa lượng, khách hàng đã biết rõ chúng ta buôn bán chân chính, mới muốn mua gạo của ta, việc làm ăn của ta mới hưng vượng. Cho dù mỗi cân chúng ta mất đi chút lợi, nhưng chúng ta bán được nhiều hơn nên thu được nhiều lợi hơn. Chúng ta chính là dựa vào chân thật mà phát tài đó”.

 

Nghe xong câu chuyện, ai cũng king ngạc. Ông chủ tiệm không tin đây là sự thật, lấy cái cân dùng bán gạo hàng ngày ra xem, quả nhiên là 16 lượng rưỡi. Ông ngẩn người một lúc, rồi chậm rãi đi vào phòng ngủ.

 

Ngày hôm sau, trong bữa cơm đầu năm, ông chủ tiệm triệu tập cả nhà đến, từ thắt lưng gỡ ra chiếc chìa khóa rồi nói: “Ta đã già rồi, không có ích nữa. Tối qua ta đã suy nghĩ cả đêm, quyết định từ hôm nay trở đi, ta sẽ trao vị trí chủ tiệm cho vợ của thằng tư. Sau này, ta hãy nghe theo nó thôi!”

 

Không  phải cứ nghe lời cha mẹ là hiếu. Nếu là chuyện bất nhân thì bạn chỉ làm hài lòng cha mẹ được lúc đó, còn sau này, cha mẹ và bạn đều khổ vì cắn rứt lương tâm hay lời bàn tán của thiên hạ. Vì nuôi cha mẹ, bạn đi ăn trộm, cướp bóc, tham ô, nhận hối lộ, cả thiện cũng làm không được, càng không nói là hợp đạo nghĩa, vậy làm sao lại dám nói là hiếu.

 

Chẳng phải Lão Tử cũng từng nói rằng “Cố thất đạo nhi hậu đức, thất đức nhi hậu nhân, thất nhân nhi hậu nghĩa, thất nghĩa nhi hậu lễ” (tức  mất Đạo thì đến Đức, mất Đức thì đến Nhân, mất Nhân thì đến Nghĩa, mất Nghĩa thì đến Lễ) hay sao?

 

Sưu tầm và tổng hợp

Bạn nghĩ sao về bài viết này ?

Bình luận về bài viết 20/10 - bàn chuyện: Sống cho tròn chữ Hiếu

Bài viết mới đăng

wanna join us!

Hãy tham gia cùng chúng tôi

Tại ReadZo, có rất nhiều cơ hội để phát triển kĩ năng viết đồng thời tạo dựng nguồn doanh thu. Nếu bạn đang tìm kiếm một phương thức kiếm tiền online thì ReadZo sẽ giúp bạn.

Tìm hiểu thêm
Trở thành tác giả chuyên nghiệp và tự chủ tài chính