Chia sẻ kinh nghiệm

Nói trước đám đông - Sao không dám nói (Phần Năm)

ReadzoPhần cuối của chủ đề Nói trước đám đông.

Feliht

Feliht

02/01/2015

767 Đã xem

Đây là phần cuối của series “Nói trước đám đông” lần này. Phần này sẽ đi theo bố cục cũng như chia sẻ một số thủ thuật từ lúc bắt đầu cho đến lúc kết thúc một phần nói trước đám đông.

       Trước khi bắt đầu một bài nói của mình, chúng ta phải cho người ta biết mình phải nói gì. Tiếng Anh có câu:

       “Tell them what you are planning to tell them, tell them, and tell them what you have told them” 

       Dịch ra có nghĩa là: hãy nói cho người nghe biết bạn sắp nói gì (tức nói dàn ý, bố cục bài của bạn); sau đó nói cho họ chi tiết nội dung trong dàn ý đó (tức trình bày bài nói); kết thúc sẽ là tổng kết lại những gì bạn đã trình bày (tức ngược dòng nhắc lại những ý chính để người nghe không bỏ sót những thứ mình muốn họ nghe).

       Theo đó, một bài văn nói có bố cục chẳng khác gì một bài văn viết. Điều này cũng dễ hiểu vì ở các phần trước đã chỉ rõ khi chuẩn bị phải viết ra giấy, và khi viết ta cũng phân đoạn (nhưng ngôn từ khi viết lúc đó phải là ngôn ngữ nói vì viết để nói chứ không phải viết để người khác đọc). Nếu bố cục của văn viết gồm mở bài, thân bài, kết luận thì trong văn nói cũng tương tự, nhưng để từ ngữ phù hợp, tác giả sẽ thay đổi chút xíu. Vậy, một bài nói sẽ có ba phần:

 

Phần một: GIỚI THIỆU

       Giới thiệu là nói cho người ta biết những thứ mình sắp nói. Mình có thể khái quát dàn ý, khung sườn, nói cho họ nghe sơ sơ nguyên nhân vì sao họ nên nghe, lợi ích gì của việc sau khi nghe (cũng chính là mục đích ta đề cập ở các phần trước).

       Sự giới thiệu bên trên chỉ là sự câu dẫn vào phần mở bài chính thức của mình, tức nói trực tiếp về chủ đề. Khi đó, để mở màn một chủ đề/ vấn đề nào đó, ta có thể sử dụng các phương tiện sau:

  • Một câu chuyện: mỗi chủ đề/ vấn đề bản thân chúng chỉ là hệ quả, nhiệm vụ của khoa học, của người thực sự tìm tòi là đi phanh phui cái nguyên nhân, và hành động nối cái nguyên nhân đến cái hệ quả (mà triết học gọi là bản chất và hiện tượng) sẽ giúp ta hình thành câu chuyện. Đó là một cách, cách khác là dùng bất cứ câu chuyện nào có liên quan hoặc phản ánh được ngụ ý mà ta muốn truyền đạt. Nói cách khác, nội dung sâu xa nhất của câu chuyện cũng chính là chủ đề hoặc liên quan gần nhất đến chủ đề của bài nói. Câu chuyện này nên ngắn để tránh làm người nghe lạc lối.
  • Các câu hỏi: như đã trình bày ở Phần Ba, mục VI “Tương tác với người nghe”, dùng các câu hỏi để đánh tan bầu không khí “xa cách” giữa người nói và khán giả cũng chính là hình thức ta dẫn dắt vào bài nói của mình.
  • Các thành ngữ, tục ngữ, danh ngôn: sử dụng cái này là thứ rất thú vị vì nếu làm tốt (tức câu nói có liên quan chủ đề) thì phần giới thiệu súc tích và đầy hiệu quả, nhưng nếu làm không tốt (tức câu nói không ăn nhập, ý nghĩa không thông suốt) thì ngay từ đầu người nghe không hiểu được những thứ mình muốn nói. Nên khi chọn lọc hãy lưu ý tính liên quan của câu nói, đạt được rồi thì mới đến tính xâu sắc, hay ho,…
  • Con số, thống kê: mục đích sử dụng của cái này cũng giống tục ngữ danh ngôn trên kia, nhưng vì nó là số nên nó cần sự diễn dịch phù hợp, và vì nó phản ánh hiện thực nên nếu áp dụng đúng thì nó sẽ tăng sức thuyết phục và hấp dẫn, khiến người nghe rất muốn nghe những thứ liên quan tiếp đó nữa.
  • Hài hước: đây chỉ là yếu tố phụ bao trùm các yếu tố trên kia. Sự hài hước sẽ làm không khí gần gũi, thân mật hơn nhưng không phải ai cũng có thể làm được, và đừng cố gắng tạo ra một cách bất tự nhiên vì đối với người nói có thể điều đó hài hước nhưng người nghe chưa chắc đã cảm được, gây phản tác dụng. Theo đó, yếu tố “hài hước” là con dao hai lưỡi vì mình không thể biết khi nào người khác sẽ cười những thứ mình cười. Muốn dùng nó, người nói phải suy nghĩ kĩ càng.

 

Phần hai: TRÌNH BÀY NỘI DUNG CHÍNH

       Phần này sẽ biến thiên khôn lường tùy vào chủ đề nói, tính cách người nói và qua đó tùy vào phương tiện kết hợp lời nói để truyền tải nội dung. Cái này khó mà chia sẻ cho rõ ràng a b c, nhưng nếu lưu ý thì cũng có vài điều lưu ý sau:

  • Tính rõ ràng: trình bày một vấn đề cốt để người ta hiểu, qua đó đạt mục đích của bài nói (xem Phần Một để hiểu rõ các mục đích là gì). Vậy thì dù cho có dùng danh ngôn, thống kê, có uyên thâm hay giản dị, sau khi kết thúc bài nói thì ít nhất người nghe cũng phải hiểu các ý chính. Không thể nào cả phần trình bày không hiểu gì hết rồi nói rằng phần Q&A (question and answer: hỏi đáp) sẽ giải đáp hết, như thế là bài nói không hiệu quả. Hơn nữa, chắc gì đủ thời gian cho phần Q&A.
  • Tính súc tích: nói nhiều khi cần, nói ít khi cần, im lặng cũng có giá của nó. Mọi thứ nên súc tích. Tâm thế người nói là chủ động nên nói rất hăng hái, siêu nhiệt tình. Đáng tiếc, người nghe lại bị động nên khoảng cách trong nhận thức này khiến cho người nói càng phấn khởi bao nhiêu thì người nghe càng chán nản, mệt mỏi bấy nhiêu. Súc tích hóa bài nói sẽ giúp rút ngắn sự “tra tấn” này. Nếu nội dung bạn hay, bạn nói cũng hay thì sự súc tích sẽ càng làm người nghe biết ơn vì trong một khoảng thời gian nhỏ bé, bạn đã mang đến cho người ta những thứ có giá trị.
  • Tính đáng nhớ: trong cuộc sống hiện đại, mạng xã hội với đầy rẫy những nội dung, báo chí với tràn lan các thông tin khiến cho người ta đọc rồi quên ngay sau khi đọc. Một lời nói cũng không còn giá trị vì thực hư lẫn lộn. Khi nghe một người khác trình bày về một vấn đề, hãy đảm bảo họ nhớ. Nhớ cái gì? Nhớ ý chính, nhớ mục đích mình muốn họ nhớ trong bài nói ấy trong hoàn cảnh ấy. Chỉ cần nhớ đủ trong không gian ấy thôi mình đã thành công. Khi các sinh viên thi cử thuyết trình hùng biện, mục đích này càng rõ nét. Khi ra đời đi làm đi họp, mục đích này cũng tỏ tường (đặc biệt khi sếp nói cho nhân viên nghe).

 

Phần ba: KẾT THÚC

       Các công cụ để kết thúc hoàn toàn tương tự như phần giới thiệu, cụ thể:

  • Câu chuyện: dùng một câu chuyện để khái quá hóa lại những thứ vừa nói.
  • Câu hỏi: bất cứ câu gì nhằm mục đích tóm gọn, khơi gợi kí ức người nghe về những điều đã trình bày, qua đó nhấn lại những thứ quan trọng người nói mong muốn.
  • Thành ngữ, tục ngữ, danh ngôn: còn gì súc tích hơn bằng một câu danh ngôn vừa liên quan và vừa xâu sắc thâu tóm toàn bộ chủ đề người nói?!
  • Thống kê: nếu mở bài đã dùng con số để khơi gợi trí tò mò thì kết thúc, các con số ở phần kết sẽ đóng đinh chắc nịch khẳng định quan điểm bản thân, khẳng định mạnh mẽ góc nhìn về vấn đề mà người nói muốn phản ánh.
  • Hài hước: tương tự như phần giới thiệu, yếu tố này nên được cân nhắc bởi vì trong sốt phần trình bày nội dung chính (thân bài), ta có thể đã “hài hước” qua nội dung, qua cách thể hiện của mình.

 

Phần phụ: Q&A

       Bạn phải hiểu tầm quan trọng của phần này, đó là giải đáp những khuất tất người nghe có trong lúc mình trình bày. Đây là cơ hội để bạn đả thông tư tưởng của họ và cũng là cơ hội để bạn tua lại bức tranh kí ức để người nghe hòa trộn mọi thứ từ lúc ban đầu cho đến tận bây giờ. Rõ ràng khi bạn nói bạn nói những thứ đã chuẩn bị, tức đối phó trong an toàn. Chính lúc tương tác với muôn trùng câu hỏi của khán giả, bạn sẽ thể hiện bản lĩnh và kĩ năng ứng xử của mình sao cho nếu qua phần trình bày, khán giả còn nghi vấn thì sau phần Q&A, mọi thứ ở một chừng mực nào đó đã rõ ràng. Phần Hỏi Đáp chính là công cụ hiệu quả để tương tác với người nghe.

       Mặt khác, phần Q&A cũng là công cụ đánh giá: đánh giá hiệu quả phần trình bày và đánh giá thái độ, năng lực người nghe để sau này khi bạn trình bày lại chủ đề này (hoặc những thứ tương tự) với một bộ phận người nghe khác, bạn sẽ có những kinh nghiệm cho riêng mình. Đó chính là một phần của các kĩ năng thuyết trình, kĩ năng ứng xử trong chủ đề “Nói trước đám đông”. Tức là, nhờ thời gian, trải nghiệm giúp bạn tích lũy kinh nghiệm nói (những người nào nói trước đám đông càng nhiều thì càng dày dặn, nói trơn tru, nói hay hơn). Kiến thức chỉ là một phần vì ta có thời gian để chuẩn bị, chính kĩ năng là thứ khơi lại tất cả kiến thức trong tâm trí để đối phó với những tình huống bất ngờ. Đào sâu về phần này sẽ là lĩnh vực “Tư duy phản biện”, những thủ thuật khi ứng xử, trong tương lai tác giả sẽ chia sẻ thêm và kết nối chúng để các bạn thực sự hiểu được thế nào gọi là “nói”.


       Thu gọn lại tất cả năm phần đã qua, tác giả khái quát súc tích nội dung chính các bạn cần nhớ qua một số điều sau:

CÁC LÍ DO NGƯỜI NÓI THẤT BẠI:

  1. Không canh thời gian, hoặc không biết xử lí thời gian khi có biến.
  2. Quên mất mục tiêu của mình, hoặc quên mất mục đích chính của bài nói.
  3. Chuẩn bị không chu đáo vì để có một phần nói hoàn chỉnh (chưa kể hay), chuẩn bị là yếu tố sống còn.
  4. Không thu hút sự chú ý của người nghe, huyên thuyên bất tận.
  5. Nói chỉ để thỏa mãn cái tôi, tức khao khát thể hiện kiến thức, xem người nghe chỉ là hình ảnh.
  6. Tạo sự chán nản (trong nội dung, trong cách trình bày hoặc trong chính thái độ nói).
  7. Tạo những cái kết giả: kết bài là thứ người nghe khao khát (khi bài nói dài thiên thu), là cơ hội để người nói khái quát (khi nội dung miên man bất tận). Kết là kết vì nếu kết nửa vời (tức làm người nghe tưởng là kết nhưng lại tiếp tục trình bày) thì một phát một, tâm lý người nghe bị dội, hiệu quả bài nói giảm ngoạn mục.

 

CÁC BƯỚC CẦN NHỚ ĐỂ TRỞ THÀNH MỘT NGƯỜI NÓI TỐT:

  1. Hiểu rõ khán giả của mình
  2. Phải xác định mục đích của bài nói.
  3. Chuẩn bị kĩ càng thông tin, chữ lẫn số.
  4. Hiểu rõ những thứ mình đang nói, chưa chắc sâu, nhưng nói cái gì phải hiểu cái đó.
  5. Ghi phần chuẩn bị ra giấy.
  6. Mở màn thật sâu đậm, câu dẫn từ những nội dung đầu tiên.
  7. Thân bài nên xác định các ý chính, lời lẽ chỉ là phương tiện giúp truyền tải ý chính.
  8. Kết bài súc tích.
  9. Khi phần chuẩn bị đã hoàn chỉnh, nhìn lại xem có thêm thắt những thứ chất hơn, đắt hơn được hay không, có thêm hiệu ứng ở câu nào đoạn nào hay không.
  10. Luyện tập bài nói.
  11. Chinh phục tâm lý sợ hãi.
  12. Chú ý đến những ngôn ngữ không lời (Phần Ba).

TỔNG KẾT

       Chủ đề “Nói trước đám đông – Sao không dám nói” gồm 5 phần và đây là phần kết thúc. Nếu để ý kĩ sẽ thấy các phần tương quan độc lập với nhau, tức là phần nào cũng sẽ xoay quanh bài nói với những thủ thuật riêng, nếu có lặp thì lặp ở khía cạnh khác, đào sâu hơn và cung cấp cái nhìn khác hơn. Dụng ý của tác giả là để cho bất kì ai đọc bất kì phần nào (có thể chỉ đọc một phần duy nhất) thì cũng có thể hiểu được phần nào khái niệm “Nói trước đám đông”, nhưng để có cái nhìn toàn diện hơn ở một chừng mực nào đó, tác giả khuyến khích lữ khách đọc hết.

       Tác giả hi vọng rằng những nội dung chia sẻ qua năm phần không sáo rỗng, có thể câu từ chữ nghĩa chưa đi vào lòng người nhưng cái ý tứ và nội dung chính đã được thể hiện phần nào. Nếu lữ khách biết hết tất cả nội dung của cả năm phần, thật tuyệt vời vì: cảm ơn đã đọc và cảm ơn vì tồn tại ít nhất một người biết một bức tranh khái quát như tác giả biết. Nếu lữ khách còn thiếu sót, hoan nghênh các bạn tìm tòi. Tất cả những thủ thuật trình bày không có ý nghĩa rằng các bạn phải sử dụng hết, phải cố gắng đạt được hết thì nói mới thành công, mà nên hiểu theo ý rằng nếu có sử dụng thì hãy nhìn nhận nó theo hướng tác giả nhìn nhận vì tác giả đã từng sử dụng tất cả những gì tác giả đã viết và nhìn theo hướng đó sẽ có kết quả khả quan, ít nhất là đối với tác giả.

       “Nói trước đám đông” và “kĩ năng thuyết trình” là bề nổi của việc truyền tải thông điệp qua lời nói. Để thuyết phục, để phản biện, để chứng minh hùng hồn, “kĩ năng tư duy biện chứng” khi đó sẽ lên ngôi. “Kĩ năng ứng xử” ẩn trong tất cả các chủ đề trên bởi vì nó thể hiện sự khôn khéo đối phó với tình huống qua lời nói. Nó là văn hóa, là lối sống, là cả một con người. Trong tương lai tác giả sẽ chia sẻ về “tư duy logic biện chứng” và “kĩ năng ứng xử” trong lúc phản biện. Hi vọng lữ khách có chút hứng thú quay lại nơi đây. Chúc chúng ta cảm thấy gần gữi hơn với khái niệm “Nói trước đám đông”.


PHẦN BA: http://readzo.com/posts/5155-noi-truoc-dam-dong-sao-khong-dam-noi-phan-ba.htm

PHẦN BỐN: http://readzo.com/posts/5448-noi-truoc-dam-dong-sao-khong-dam-noi-phan-bon.htm

 

Bạn nghĩ sao về bài viết này ?

Bình luận về bài viết Nói trước đám đông - Sao không dám nói (Phần Năm)

Bài viết mới đăng

wanna join us!

Hãy tham gia cùng chúng tôi

Tại ReadZo, có rất nhiều cơ hội để phát triển kĩ năng viết đồng thời tạo dựng nguồn doanh thu. Nếu bạn đang tìm kiếm một phương thức kiếm tiền online thì ReadZo sẽ giúp bạn.

Tìm hiểu thêm
Trở thành tác giả chuyên nghiệp và tự chủ tài chính