Chia sẻ kinh nghiệm

Viết Kịch Bản Phim P2 Trình bày và ngôn ngữ trong kịch bản

ReadzoSơ bộ cách trình bày của kịch bản phim và ngôn ngữ dùng trong kịch bản.

Summergrass

Summergrass

16/01/2015

8683 Đã xem

Mỗi môn nghệ thuật đều có ngôn ngữ riêng của mình. Văn thơ là từ ngữ, âm điệu. Hội họa là màu sắc, đường nét. Âm nhạc là giai điệu. Điện ảnh với tư cách là môn nghệ thuật ra đời sau cũng đã kịp có cho mình một hệ thống ngôn ngữ hoàn chỉnh và đặc trưng. Có nhiều cách diễn đạt, tớ thì cho rằng ngôn ngữ của điện ảnh gồm có hình ảnh và dựng phim. Hình ảnh là tất cả những gì bạn thấy trên màn ảnh, tính cả âm thanh. Chúng được lưu lại trên các thước phim. Còn dựng phim sẽ sắp xếp chúng theo một trật tự nhất định để cho bạn một bộ phim hoàn chỉnh.

Bởi đặc trưng ngôn ngữ nên dù kịch bản được viết bằng chữ thì nó vẫn phải thể hiện được đặc thù của điện ảnh.  Vấn đề viết như thế nào nó rất trừu tượng và phức tạp. Cách tốt nhất là bạn trực tiếp viết thì mới nhận ra được. Trong bài này tớ sẽ chỉ ra các lưu ý cần biết khi viết. Và bạn sẽ thấy sự khác biệt trong cách tư duy để viết kịch bản với văn học, dẫu cùng một nội dung.

1. Hình thức kịch bản

 Tớ thành thực khuyên những ai định viết kịch bản là ngay từ đầu hãy sử dụng phần mềm dùng cho việc viết kịch bản chứ đừng xài word. Thứ nhất là có những công cụ, phần ghi nhớ mà word không bắt chước được. Hai là tạo thói quen chuyên nghiệp.

Các thành phần cơ bản trong một trang kịch bản có

Scene Heading:

Phần tiêu đề mỗi phân cảnh. Được viết theo cấu trúc: Nội/ngoại. Địa điểm – Thời gian

Thời gian thường là ngày/đêm. Có trường hợp để chiều tối/sáng sớm.  Nội/ ngoại liên quan rất lớn tới vấn đề ánh sáng, vì vậy phải viết rõ để đạo diễn tính toán đền và máy quay cần thiết. Ngoại + ngày thì không cần đèn. Địa điểm là bối cảnh diễn ra phân đoạn đó. Có thể thêm số đánh thứ tự vào trước để khi sửa dễ gọi tên phân đoạn.

VD: 1. Nội. Nhà Uyên. Phòng Uyên – Đêm

Một lưu ý nhỏ cho các bạn dùng celtx là nên đánh số phân đoạn trong phần tiêu đề. Phần mềm có chức năng tự đánh số, nhưng nó cách xa khoảng 1,5cm gì đó nên lúc photo ra và đóng thành tập thì bị che mất số. Nhìn trong máy thì rất ổn nhưng đóng ra giấy sẽ mất. Người đọc kịch bản muốn góp ý là phân đoạn bao nhiêu sẽ rất bất tiện.

Action 

Diễn tả phần hành động. Miêu tả bối cảnh. Hành động nên viết ngắn gọn. Và phải có tên nhân vật hành động cho mỗi câu. Nếu liền một đoạn thì không cần nhắc lại.

Tớ sẽ nói nhiều về miêu tả bối cảnh. Tớ thấy mỗi khi vào một bối cảnh mới mà chưa từng xuất hiện, bạn nên miêu tả kỹ. Việc này giúp cho đạo diễn dễ hình dung tổng thể để viết phân cảnh, thiết kế mỹ thuật dễ tìm địa điểm quay như ý bạn. Như vậy thì phim quay lên càng gần với tưởng tượng của bạn hơn. Bạn không cần tả chính xác căn phòng có mấy cái ghế, mấy cái bài, đàn guitar, bóng… Nhưng nếu có một vật dụng nào đó tham gia vào câu chuyện thì bạn nên nhắc đến ngay từ đầu. Ví dụ trong phân đoạn có cảnh nhân vật A vớ ghế phang vào đầu nhân vật B trong căn phòng thì đoạn đầu bạn có thể viết.

“Căn phòng nhỏ chỉ có giường, bàn và vài cái ghế.”

Không nên để một cái gì đó bất thần nhảy bổ vào kịch bản. Nếu nó đã có sẵn ở đó và dùng trong kịch bản thì bạn phải nói ra cho người khác biết.

Ngoài ra tớ rất để ý việc tả cảnh để tạo không khí. Nhất là những khung cảnh riêng. Cái này phụ thuộc vào cảm nhận và sự tinh tế của bạn. Ví dụ bạn viết một cảnh lãng mạn, hãy thêm vào phần miêu tả bối cảnh những chi tiết mơ mộng một chút. Cảnh hẹn hò có thể có vài người bán kẹo bông, lá rơi vvv Hay khi viết phân đoạn diễn ra trong căn phòng của một kẻ tự kỷ, bạn không thể để rèm cửa sáng màu, căn phòng có cửa sổ lớn, tràn ngập ánh sáng… Bạn phải để ý tất cả mọi chi tiết có liên quan tới cá tính, tuổi tác, công việc… của nhân vật trong những bối cảnh là phòng riêng như vậy.

Character 

Tên nhân vật thì đặt tên thì tùy mỗi người thôi. Chỉ lưu ý nhỏ: nên đặt tên có liên quan tới nội dung câu chuyện. Tên gì mà đọc xong người ta có hình dung gì đó về nhân vật mới là tốt nhất. Tên có thể u buồn, trào phúng, lãng mạn... VD như tên trong Số đỏ của Vũ Trọng Phụng là tiêu biểu của tiêu biểu cho tên nhân vật trào phúng. Và tuyệt đối tránh đặt tên nhân vật na ná nhau. Ví dụ đã có Lâm thì đừng đặt Lân. Có Lạc thì đừng đặt Lục…

Tớ là người cực kỳ chú trọng việc đặt tên. Không có tên nhân vật tớ không làm ăn được gì hết. Không gõ nổi thêm chữ nào luôn. Tên nhân vật có thể là nguồn cảm hứng mỗi khi bí ý tưởng ấy. Có những khoảng thời gian dài, tớ viết nhiều truyện, nhiều kịch bản nhưng tất cả các nam chính một tên, tất cả các nữ chính một tên.

Dialog

Thoại giữa các nhân vật, độc thoại nội tâm, tiếng thuyết minh, tiếng ngoài hình, lời bài hát(nếu nó quan trọng)… tóm lại là tất cả những lời khán giả nghe thấy.

Phần thoại tớ sẽ phải viết hẳn một bài riêng. Vì có quá nhiều vấn đề cần lưu ý. Và đây cũng là một trong những phần mà người viết mới sẽ gặp sai lầm nhiều nhất. Đến bấy giờ, sau bốn năm tập tành viết kịch bản tớ phải nói rằng viết thoại là khó nhất trên đời. .Nếu bạn muốn trau dồi về thoại trước hết hãy đọc kịch của những nhà viết kịch danh tiếng. Đọc Lưu Quang Vũ cũng rất hay dù không phải vở nào của ông cũng tốt.

Parenthetical

Phần chú thích nằm trong ngoặc, thường sẽ là ngữ điệu, thái độ của nhân vật khi nói. Nó hay nằm dưới tên nhân vật và trên thoại. VD thế này

UYÊN

(tức giận/mỉa mai/vui vẻ)

Thì con có nói gì đâu.

Các thái độ khác nhau đem lại cảm giác khác nhau cho không khí và diễn biến. Diễn viên và đạo diễn sẽ dễ làm việc hơn nếu bạn chú trọng phần này. Tất nhiên nếu ngữ điệu nó quá hiển nhiên thì đừng thêm vào làm gì cho rối kịch bản.

Trong các phần mềm viết kịch bản chuyên nghiệp, từng thành phần cách dòng thế nào, kiểu chữ, lùi vào bao nhiêu…đều mặc định sẵn. Bạn sẽ có cả phần viết chú thích, hồ sơ nhân vật… Tóm lại là nó rất thú vị và có nhiều cái để nghịch. Thường khi bạn đăng ký viết ở đâu, họ sẽ cho bạn format lẫn kịch bản mẫu của chỗ đó, bạn buộc phải tuân theo dù muốn hay không. Nó chỉ khác ở phần mềm chứ các thành phần trên thì đủ cả.

Đây là ảnh cap man hình của tớ cho một kịch bản, viết bằng celtx nhé.

2. Ngôn ngữ điện ảnh trong kịch bản

Chú ý phần này là vô cùng tóm gọn đấy.

Khi viết ra, bạn nên tưởng tượng nó thành hình ảnh. Bạn viết nhân vật A kéo tay nhân vật B thì phải tưởng tượng luôn trong bối cảnh đó nếu kéo tay nhau thì như thế nào? Nhân vật B phản ứng thế nào? Có những đạo cụ gì quanh đó có thể tương tác với họ?… Tóm lại là rất kỹ lưỡng.

Một điều mà chúng tớ được nhắc đi nhắc lại khi mới học viết là: Không phải cái gì diễn ra mà nó diễn ra như thế nào? NHƯ THẾ NÀO?

Nếu viết văn bạn có thể viết là: Vì trượt đại học nên Uyên rất buồn. Cô tự thất vọng về chính bản thân mình. Nhưng trong kịch bản viết thế là hỏng. Bạn có thể tả là khuôn mặt Uyên buồn bã. Nhưng rồi thế nào? Không thể để nhân vật nói với ai đó: Tớ buồn quá. Nhân vật phải thể hiện cái buồn bã đó qua hành động: ngồi thẫn thờ, khóc, bước chân đi chậm, dừng ở cửa nhà nhưng không vào, tắt máy không nghe ai gọi…Rồi khung cảnh qua con mắt cô ấy như thế nào? Tiếng xe cộ ồn ào, những con người liên tiếp đi ngang qua, nụ cười của một cô gái nào đó… Tương tác với xung quanh để cảm nhận nhân vật là một cách tả tâm trạng thú vị và giàu tính điện ảnh.

Để miêu tả được ra chất NHƯ THẾ NÀO thì bạn phải QUAN SÁT. Bài học đầu tiên của tớ là quan sát. Thầy tớ kể khi ở Ý đã từng ngồi cả ba tháng trời ngoài quảng trường chỉ để quan sát những người xung quanh. Ví dụ bạn nói về đi bộ. Nghe thì đơn giản nhỏ như con thỏ nhưng lại khá là phức tạp. Nhân vật đi nhanh hay chậm? Có thoải mái hay không? Bước dài hay bước ngắn? Có vừa đi vừa nói chuyện điện thoại. Nó phụ thuộc vào tính cách, đặc điểm của nhân vật. Một sinh viên nữ có thể đeo balo, đi giày thể thao, bước rất nhanh vì đó là chuyện hàng ngày. Một cô nàng quen đi xe máy hoặc taxi vì lý do gì đó phải đi bộ ra bến xe bus lại khác. Nàng đi giày cao gót, cứ vài bước lại vẹo vọ, luôn phải nhìn chân. Nàng có thể dùng smartphone gọi điện cho ai đó cầu cứu. Nàng rất khó chịu và có cái nhìn thiếu thiện cảm với những người đi chen chúc trên đường. Khi đến bến xe bus, nàng ngồi ngay xuống ghế bất chấp có người lớn tuổi. Nàng cởi giày và rên rỉ về cái gót chân tấy đỏ…

Tất nhiên đây tớ đang tả thái quá và một chiều, nhưng là để làm rõ rằng nói đến bất kỳ chuyện gì cũng phải nói rất kỹ, luôn tâm niệm: NHƯ THẾ NÀO?

Trong kịch bản của bạn, các câu cần ngắn gọn, không có từ cảm thán, mỗi câu một ý. Mỗi khi xuống dòng bạn cần biết là mình đã tự cắt cảnh. Nếu viết liền một đoạn thì vẫn là trong một cú máy. Ví dụ khi miêu tả cảnh cô nàng giày cao gót ở phía trên, tớ sẽ dùng nhiều cảnh cận và đặc tả. Mỗi cảnh như thế là một cú máy và bạn phải xuống dòng.

VD

Đôi chân xiêu vẹo, trầy trật trên chiếc giày cao gót (đặc tả)

UYÊN đưa tay quệt mồ hôi trên mặt, mascara hơi nhòe (cận)

Bàn tay lục lọi trong túi xách (đặc tả)

UYÊN bấm điện thoại rồi đưa lên nghe, vẻ mặt khó chịu nhìn quanh (trung)

Đại để là vậy. Nhưng nếu chuỗi hành động của nhân vật dài nhưng vẫn trong một cú máy, chưa cắt cảnh thì bạn cũng đừng xuống dòng nhé. Bạn hãy tả chính xác những gì muốn khán giả thấy trên màn hình. Người ta thường tính một trang kịch bản ứng với một phút phim nếu bạn viết chuẩn. Vì thế khi đọc lại, hãy đọc với tốc độ một trang/phút và tự tưởng tượng diễn biến.

Kịch bản nước ngoài đôi khi tớ thấy họ viết cả những thứ như đặt máy thế nào, góc quay thế nào… Nhưng ở đây thì tớ nghĩ vấn đề này nên hạn chế. Bạn cần khéo léo để đạo diễn không nghĩ mình muốn đạp chân họ. Vì nói về chuyên môn quay phim, góc nhìn thì họ vẫn bài bản hơn biên kịch. Hãy viết cho khéo léo. Dù bạn rất có chuyên môn về quay phim thì cũng đừng viết là “Máy đi sau nhân vật, thấy hiệu sách vắng ngắt”,  “Máy ở trên cao, thấy cánh đồng sen bát ngát. Máy hạ dần xuống, cận vào khuôn mặt cô gái hái sen”.

Mà hãy viết “Qua vai Uyên, thấy hiệu sách vắng ngắt”, “Từ trên cao nhìn xuống thấy cánh đồng hoa sen bát ngát. Khuôn mặt cô gái hái sen lọt vào tầm mắt.”

Tóm lại đừng viết cái gì có mấy từ liên quan tới máy móc, cỡ cảnh… cứ viết nhiều rồi bạn sẽ có văn phong riêng và biết phải viết gì để vừa không đụng chạm ai, vừa truyền tải được ý mình. Đây không phải chuyện bắt buộc nhưng tớ nghĩ các bạn nên để ý nếu muốn làm việc với tư cách biên kịch để bàn việc với đạo diễn.

Phần sau sẽ là Xây dựng câu  chuyện. Ai có thắc mắc gì cứ hỏi, tớ sẽ cố gắng giải đáp trong giới hạn kiến thức của bản thân. Tớ viết hơi lộn xộn nên không rõ có sót cái gì không.

Bạn nghĩ sao về bài viết này ?

Bình luận về bài viết Viết Kịch Bản Phim P2 Trình bày và ngôn ngữ trong kịch bản

Bài viết mới đăng

wanna join us!

Hãy tham gia cùng chúng tôi

Tại ReadZo, có rất nhiều cơ hội để phát triển kĩ năng viết đồng thời tạo dựng nguồn doanh thu. Nếu bạn đang tìm kiếm một phương thức kiếm tiền online thì ReadZo sẽ giúp bạn.

Tìm hiểu thêm
Trở thành tác giả chuyên nghiệp và tự chủ tài chính