Truyện

HOANG ĐẢO - ngoại truyện 1

ReadzoLàm gốm .

Minh Hàn

Minh Hàn

31/01/2015

362 Đã xem

Ngoại truyện 1: Câu chuyện làm gốm.

 

Đây là phần ngoại truyện về thời kỳ làm nghệ nhân gốm sứ bất đắc dĩ của tôi.

 

Chuyển về biệt thự Hải Âu ( tên của khu nhà tôi chuyển đến từ lán trại ở khe Bia Đá) được một thời gian, thời tiết nắng gắt làm những chuyến đi rừng của tôi khá vất vả khi phải đấu tranh với nhiệt độ cao và thời tiết nóng bức. Những bức tường đá tảng là một may mắn kỳ diệu của tôi khi chúng giúp biệt thự giảm nhiệt mạnh.

 

Ở trong nhà rất mát mẻ và tôi cố gắng làm mọi thứ trong nhà như bện chão hay se sợi cỏ lá lốt , bạn sẽ thấy lá của nó giống hệt lá lốt nhưng thân nó lại dài và mọc ở gần bờ nước . Thứ cỏ kì diệu này khiến tôi có hi vọng se được một loại sợi mềm mại để dệt vải trong tương lai. Vấn đề là lấy nó rất khó khăn, loại cỏ đáng yêu này mọc nhiều ở ven hồ Con Cua.

 

Bạn cần cắt lấy nó vào buổi sáng, vặt bỏ lá cùng phần thân non, ngâm phần thân cỏ vào nước trong hai ngày cho nó mềm nhũn để có thể tước vỏ của nó ra. Sau đó bạn phải chịu đựng mùi ngai ngái khó chịu của thân cỏ ngâm nước, tay bạn sẽ trở nên xanh lè như người ngoài hành tinh khi lấy đá đập nát thân cỏ ra, rũ trong nước nhiều lần, bạn sẽ có được một loại sợi mềm và mượt màu xanh lá cây nhạt. Cuối cùng là se sợi và dệt vải.

 

Công đoạn se sợi dệt vải thì chưa cần nhắc đến vì trong thời gian này, khi mà chưa tìm ra cỏ lá lốt, tôi vẫn kiên trì tìm nhiều loại cỏ cây để lấy được sợi dệt thích hợp. Đa số chúng cho sợi thô và cứng, dù cho tôi đã dùng đá đập nhiều lần nhưng vẫn lấy thất bại là chính, thất vọng là chủ yếu.

 

Thân dây Móng Tay cho sợi thô, xử lý thì bẩn và dính tay vì chúng có nhựa cho nên chỉ dùng dể làm chão; vỏ cây bạch đàn non thì mềm hơn và sau nhiều lần thí nghiệm, tôi cho ra kết luận là dùng chúng bện dây chão thì tuyệt hơn là dệt vải. Cây gai dại cho thứ sợi được coi là mềm mại nhưng vẫn khá thô và không đủ mịn để làm thành vải vóc. Tôi thất vọng và tạm gác dự án dệt vải sang một bên và chuyển hứng thú của mình sang hướng khác.

 

Tôi quyết định đi tìm đất sét để làm gốm. Hồi ở Trại Bia Đá tôi cũng đã mon men thử làm đồ gốm nhưng do công thức trộn đất nặn không chính xác nên chưa lần nào thành công triệt để. Để cho đồ gốm bền và đẹp không chỉ cần mỗi đất sét không đâu, chúng ta phải cho thêm một số phụ liệu vào đất sét tinh như một phần nhỏ cát mịn và tro than.

 

Vấn đề là : một chút nhỏ ấy là bao nhiêu ? Tôi đã thử nhiều lần nhưng không được vì công thức sai, nhất là cho bao nhiêu tro than; cuối cùng : tôi không tìm được nhiều đất sét tốt (chúng quá nhiều tạp chất ).

 

Tôi bắt đầu lùng sục những con suối gần nhà nhưng đa số chúng chỉ là những khe nước nhỏ nên không có hi vọng thấy đất sét. Suốt cuối mùa hè, tôi đi khảo sát vùng đất xung quanh Hải Âu, vẽ một cái bản đồ không chính xác lắm và không thành công tìm ra sợi dệt vải.

 

Vào một buổi chiều đầu tháng 8, thời tiết nóng một cách kì quái, khi tâm tình của tôi đang trở nên kém cỏi hết mức nhiệt độ trên đảo, tôi đã tìm thấy đất sét một cách khá buồn cười. Chuyện là thế này: Tôi đã tìm thấy một con suối có vẻ được xếp loại lớn ( tức là chiều rộng khoảng một mét trở lên) và đã đi dọc bờ suối khoảng gần hai tiếng rồi mà vẫn không thấy dấu hiệu nào của đất sét. Tôi đã đào thử khoảng ba mươi điểm nhưng chúng chỉ cho đất và đất pha cát bình thường.

 

Có vẻ buồn cười nhưng tôi đã thấy một rừng cây chanh dại bên bờ suối. Đúng vậy, một rừng cây chanh dại. Chúng xứng đáng được coi là những cây chanh cổ thụ khi một vài cây lớn có đường kính gốc to đến hai mươi xăngtimét. Trên cây treo đầy những quả nhỏ như quả bóng bàn màu xanh nhạt. Tôi leo lên một cành thấp để hái chanh. Trời đang nóng thế này mà uống nước chanh muối thì rất tuyệt, tiếc rằng tôi không có đường.

 

Hái tầm hai chục quả bỏ vào balô thì tôi xuống cây vì dù có hái nhiều thì cũng không có cách bảo quản. Khi tôi đang lần mò đến gần bờ suối, tính toán đào một gốc chanh nhỏ mang về trồng ở Hải Âu thì bị trượt ngã, Theo cách dân dã mà miêu tả thì tôi đã bị “ dập mông ” còn theo cách văn vẻ và lịch sự thì tôi đã bất ngờ bị trượt ngã .

 

Tôi đứng dậy một cách khó khăn vì mặt đất trở nên trơn như đổ mỡ, sau đó, tôi quyết định… không thèm đứng lên nữa. Các bạn đọc thân mến, không cần nghi ngờ nữa, tôi đã hi sinh cái mông của tôi và tìm thấy rất nhiều đất sét, thậm chí là loại đất sét hảo hạng để làm đồ gốm: đất sét trắng.

 

Dòng suối đã cuốn đi tầng đất đá phía trên và để lộ ra cho tôi một mảng lớn đất sét trắng, chỉ phủ bởi một lớp đất mùn mỏng manh màu đen. Mặt đất trơn trượt vô cùng.

 

Xét thấy đôi dép xăng đan tự chế của tôi không giúp ích gì cho vấn đề đứng thẳng trên đôi chân, tôi quyết đoán tháo dép treo trên balô và đau thương vô cùng khi dùng hai mươi ngón chân và ngón tay vất vả bò ra khỏi vùng đất sét.

 

Tuy toàn thân nhếch nhác và bẩn thỉu, quả thực mất hình tượng nhưng tôi vẫn phải tuyên bố rằng: tôi hạnh phúc khi kết thúc lần khảo sát thực địa lần thứ ba mươi sáu. Với thu hoạch là bản đồ địa hình quanh khu Hải Âu; hàng chục loài thực vật và động vật được phát hiện; bản thân tôi còn tìm thấy, đặt tên cho một hồ nước, chừng bảy tám con khe, suối và núi khác nhau.

 

Chiều hôm đó, tôi đã hát vang bài “ Cô gái Sài gòn đi tải đạn”  trên đường về. Không phải vì văn nghệ hay yêu đời mà vì tôi đang è cổ vác trên vai một cái gùi chừng ba mươi cân đất sét, phía trước ngực còn đeo thêm một ba lô không nhỏ các thứ linh tinh tìm kiếm được lúc trước.

 

 Ôi ! Đường về nhà sao mà xa , mà xa…

 

 Hài hước một chút thôi, chứ việc luôn luôn vác đất sét về làm đồ gốm tại nhà là không thực tế. Tôi mang chừng ba mươi kilôgam này về là để dùng thí nghiệm. Công thức trộn đất nặn đã càng ngày càng tốt, tay nghề tạo hình nặn đất và nung gốm của tôi cũng đang tiến bộ một cách nhanh chóng. Số sản phẩm hỏng hóc kém chất lượng đã giảm từ 100% xuống còn 70 % và đang nhanh chóng giảm xuống nữa tuy tốc độ không nhanh lắm . Bạn biết đấy, dân nghiệp dư mà ! ( cười to).

 

Sau đây tôi xin tóm tắt quy trình làm đồ gốm thủ công mà tôi mày mò ra và có vẻ kết quả cũng không tệ lắm . Mong bạn đọc sẽ có nhiều hữu ích khi xem xét. Nhưng thật ra tôi không hề mong các bạn phải tự tay làm đồ gốm vì quả thực quá trình rất vất vả và cần nhiều tính kiên nhẫn cùng sự khéo léo. Không phải tự khen nhưng tôi nghĩ mình có đầy đủ những đức tính đó. Cho nên, tôi thành công !

 

Bước 1: Trộn đất nặn.

 

Khi tìm được đất sét, bạn cần phải sàng lọc những tạp chất như đất cát, lá cây, vụn gỗ .v.v. và chỉ lấy đất sét thôi. Đất sét được cho thêm một phần nhỏ cát mịn ở suối ( chú ý không dùng cát biển) cùng một phần nhỏ tro than vào lúc nhào đất thì sản phẩm sẽ bền hơn.

 

Nhào trộn đất nặn trên bề mặt bằng phẳng, sạch sẽ và tốt nhất nhào đất bằng chân vì nếu dùng tay,bạn sẽ mỏi tay kinh khủng. Cho thêm nước từng chút một nếu nhận thấy đất nặn quá khô ( khi nhào nặn, đất nặn có vết nứt và không ẩm ướt). Ủ một thời gian khoảng vài tiếng đồng hồ và tiếp tục nhào trộn khi đất đã đạt yêu cầu : mềm, dễ nặn và tạo hình, cát - tro than được trộn đều.

 

Bước 2: Tạo hình.

 

Nặn đồ vật theo ý muốn của bạn. Có ba cách :

 

1.  Tự tạo một bàn xoay đơn giản, vừa xoay vừa tạo hình đất nặn trên mặt bàn xoay. Cách này khiến đồ vật của bạn mượt mà xinh đẹp và cân đối nếu bạn xoay đều bàn xoay cùng khéo léo khi nặn. Dùng một sợi dây mảnh gạt đứt phần tiếp xúc giữa đáy đồ gốm và bàn xoay để nhấc đồ vật ra. Khuyết điểm là khi không có công cụ thì tạo ra một bàn xoay đơn giản cũng là một công trình đấy !

 

2.  Chia đất nặn thành những sợi đất sét dài và cẩn thận nặn thành hình đồ vật mà mình muốn theo chiều xoắn ốc từ đáy lên miệng. Ưu điểm : đơn giản, dễ dàng, thuận tiện. Khuyết điểm : đồ gốm có thành dày hoặc độ dày không đều, bề mặt không trơn bóng mà nhấp nhô, không có tính thẩm mỹ.

 

3. Dùng tre nứa đan khuôn mẫu đồ vật bạn muốn làm như chum, bình, nồi v.v. Sau đó trát đất nặn vào thành phía trong của khuôn mẫu, như vậy , khi nung gốm, phần khuôn tre nứa sẽ cháy thành tro than, để lại cho bạn sản phẩm gốm có hoa văn đan lát tuyệt đẹp. Ưu điểm, đồ gốm xinh đẹp, cân đối, bề mặt khá nhẵn nhụi và độ dày thành dễ điều chỉnh. Khuyết điểm : Loại trừ phương án này với các đồng chí không biết đan lát.

 

Nặn xong, bạn cần sửa sang một cách khéo léo tác phẩm của mình cho cân đối, không có những chỗ thừa đất, lồi lõm linh tinh. Thêm các chi tiết như quai, vòi nước, hoa văn hay đục lỗ v.v.

 

  Các bạn có thể trang trí đồ gốm của mình bằng cách ấn nhẹ dây thừng, mặt đồ đan lát lên bề mặt đồ vật khi chúng còn ẩm ướt. Nhẹ nhàng và đủ để in dấu thôi nhé ! Như vậy những chiếc bát hay bình gốm của bạn vẽ có hoa văn dây thừng hay hoa văn khác rất thú vị. Cách này là cách mà tổ tiên chúng ta đã từng làm cách đây hàng nghìn năm. Rất có tính lịch sử đúng không ?

 

Bước 3: Phơi khô hẳn.

 

- Phơi trong bóng râm, nơi thoáng mát hoặc ánh nắng nhẹ để tránh đồ gốm nứt nẻ, biến dạng.

 

Bước 4: Nung gốm.

 

- Đào một hố lớn không cần quá sâu trên mặt đất, lót cây khô, rơm rạ, lá khô phía dưới.

 

- Xếp các vật dụng sau khi đã phơi khô lên trên. Chú ý đừng xếp quá sát nhau. 

 

- Phủ thêm củi, cành cây khô, rơm rạ khô lên trên và đốt trong vòng 3-4 giờ là có thể đem ra sử dụng.

 

Những loạt gốm đầu tiên (hồi còn ở Trại Bia Đá ), do không tìm thấy tre nứa nên tôi cùng cách đơn giản nhất là cách thứ hai. Thú thực là chúng có tạo hình hơi xấu ( chỉ hơi thôi nhé !); tỷ lệ tàn phế khi ra lò khá cao. ( 100% với lượt nung đầu tiên). Tôi đã đứng yên lặng mười lăm phút để truy điệu một hố mảnh vụn hay bát nứt lọ méo. Thật là đáng buồn, nhưng cái gì chẳng có lần thứ nhất, thất bại là mẹ thành công! Sau khi tôi có khoảng mười mấy bà “ mẹ thành công” , tôi đã có những món đồ gốm ngày càng xinh đẹp.

 

Tôi dựng một xưởng làm gốm ngay một mảnh đất gần rừng cây chanh dại, cách bờ suối không xa và miệt mài nặn đồ gốm. Tôi đến xưởng lúc sáng sớm và chỉ ra về khi có tiếng chim gu – ru kêu ( tầm 4 giờ chiều) .

 

Khi mà tôi đã chán chê và không còn hứng thú theo đuổi anh chàng đất nặn thành thật chất phác, tôi đã có một số lượng đồ gốm khổng lồ đủ dùng và để đánh vỡ trong khoảng 10 năm. Tôi có hàng trăm chiếc chum, bình, thạp, nồi, bát, đĩa, chai lọ , thau chậu đầy đủ tất. Rất nhiều, nhiều đến mức sân biệt thự xếp đầy các kiểu đồ gốm. Từ đồ dùng gia đình cho đến đồ trang trí; từ lọ đựng gia vị cho đến nhạc cụ; kiểu dáng từ bình thường cho đến trừu tượng ( bạn sẽ không đoán ra được nó là cái gì và dùng để làm chi ); từ truyền thống cho đến hiện đại, từ phổ thông cho đến hàng cao cấp. Nói tóm lại, tôi đã làm thành công đồ gốm như thế đấy !

 

* Chú thích : Chim Gu - ru là một loài chim chỉ có trên đảo Anh Đào. Theo tác giả, chúng gần giống chim Kiwi của new zealand; có lông màu nâu lấm tấm những đốm trắng, thấp bé, không biết bay và khá ngốc nghếch. Chim Gu - ru hoạt động vào khoảng chiều tối, tiếng kêu như tên gọi và nghe rất buồn bã . Loài chim này không có trong thực tế mà chỉ do tác giả tưởng tượng ra.

 

 Hết Ngoại truyện 1 .

 

    Chương sau : chương 13

Bạn nghĩ sao về bài viết này ?

Bình luận về bài viết HOANG ĐẢO - ngoại truyện 1

Bài viết mới đăng

wanna join us!

Hãy tham gia cùng chúng tôi

Tại ReadZo, có rất nhiều cơ hội để phát triển kĩ năng viết đồng thời tạo dựng nguồn doanh thu. Nếu bạn đang tìm kiếm một phương thức kiếm tiền online thì ReadZo sẽ giúp bạn.

Tìm hiểu thêm
Trở thành tác giả chuyên nghiệp và tự chủ tài chính