Chia sẻ kinh nghiệm

Viết kịch bản phim P3 Cỡ cảnh

ReadzoSơ lược về cỡ cảnh, góc máy... những chú ý về tư duy cỡ cảnh khi viết kịch bản.

Summergrass

Summergrass

02/02/2015

2469 Đã xem

Cỡ cảnh

Cỡ cảnh gồm có bốn cỡ cơ bản: Toàn, trung, cận, đặc tả. Chúng được lấy chuẩn từ việc ghi hình con người.

Toàn: Cảnh quay mà quay cả người, trọn vẹn từ đầu tới chân. Tả những hoạt động bao quát của nhân vật.

Trung: Cảnh quay lấy từ ngực lên đầu. Có khi là từ thắt lưng lên. Vì ở Mỹ có thể loại phim cao bồi, diễn viên ngồi trên lưng ngựa nhiều nên có thêm cỡ cảnh trung Mỹ là từ ống chân lên.

Cận: lấy chuẩn là chỉ quay đầu của diễn viên. Những cảnh này dùng để tập trung biểu cảm của nhân vật.

Đặc tả: chỉ quay một bộ phận nào đó trên cơ thể (tai, mắt, tay, chân…) Rất hay dùng trong các cảnh để giấu danh tính nhân vật; loạt cảnh giới thiệu nhân vật để tạo dấu ấn về điểm đặc biệt nào đó (vết sẹo, ngón tay chai, chân tật…)

Nhìn chung thì có 4 cỡ cơ bản nhưng sẽ ra rất nhiều thứ khác và được dùng linh hoạt. Ví dụ những cảnh thiên nhiên hùng vỹ cũng gọi là cảnh toàn, hoặc cách khác là đại cảnh. Quay cả người cũng có nhiều kiểu. Toàn hẹp lấy vừa đủ diễn viên trong khung hình. Toàn rộng có thể lấy nhiều thêm bối cảnh, giới thiệu không gian…

Là một biên kịch bạn không nên viết chú thích cỡ cảnh trong kịch bản. Ở phần 2 tớ có viết một đoạn ví dụ có mở ngoặc cỡ cảnh là để làm rõ việc sử dụng liên tiếp cận với đặc tả thôi. Cỡ cảnh sẽ được chú thích rất rõ ràng trong kịch bản phân cảnh của đạo diễn, và đó là phần việc của đạo diễn mà biên kịch không được đụng vào.

Nhưng ngược lại, bạn phải hiểu về cỡ cảnh để khi viết tập tư duy linh hoạt, các hình ảnh trong kịch bản được mềm mại như cuộc sống.

Góc máy

Góc máy cũng có mấy loại cơ bản: Từ trên xuống, từ dưới lên, ngang tầm. Mỗi loại cũng có chức năng cơ bản kiểu như từ trên nhìn xuống thì tạo cảm giác nhỏ bé, tầm thường. Từ dưới lên thì tạo cảm giác tôn vinh…

Động tác máy thì có thể là fix (máy đứng yên), lia (kiểu quét từ điểm A sang điểm B), zoom (thay đổi cỡ cảnh trong giới hạn cho phép, thường là từ toàn – trung zoom vào cận – đặc tả.

Nói chung tất cả đều có một vài quy tắc riêng nhưng không gì là không thể thay đổi. Khi bắt đầu viết tớ cũng không có nhiều kiến thức về những điều trên, càng viết nhiều càng xem nhiều thì càng học được thôi.

Góc máy chủ quan và khách quan

Cái này đơn giản thôi. Góc nhìn chủ quan là máy quay thay mắt nhân vật. Những gì người xem nhìn thấy trên màn hình chính là những gì nhân vật nhìn thấy. Trong phim hành động/kinh dị/ trinh thám…cảnh kiểu này thường dùng máy cầm tay/ vác vai… tạo nhiều cảm giác rung lắc, đúng với khung nhìn của một người đang chạy trốn, hoảng sợ… Nó giúp khán giả nhập tâm với câu chuyện , hành trình của nhân vật. Phim nặng về cảm giác cũng hay dùng cái này, hình ảnh có khi mơ màng, có khi khán giả thấy màn hình sáng tối theo cái chớp mắt của nhân vật nữa. Trong kịch bản những cảnh này có thể được chú thích là POV(point of view). Tuy nhiên nếu lạm dụng các cảnh rung lắc quá đà này thì người xem chỉ tổ khó chịu.

Góc máy khách quan: không nhìn qua mắt nhân vật mà từ vị trí của khán giả. Nó thường chiếm đa số cảnh quay.

Vận dụng cỡ cảnh, góc máy

Hãy thử xem một đoạn phim, bạn sẽ thấy các cỡ cảnh thay đổi liên tục. Đây là điều quan trọng nhất: Hãy cho khán giả xem một sự việc qua nhiều góc máy và nhiều cỡ cảnh. Khi hai người cùng bước vào căn nhà, toàn cảnh thì thế nào? Trung cảnh thì ra sao? Cận và đặc tả có thể dùng không? Có gì đặc biệt?

Có thể bắt đầu với một cảnh toàn rộng cho khán giả thấy có hai người đang đi bộ trên đường, hướng tới ngôi nhà. Cắt cỡ cảnh này ở lúc hai người mở cửa. Nên lưu ý xem máy quay sẽ quay trước mặt hay sau lưng nhân vật? Có thấy được vật dụng họ mang theo không? Cảnh tiếp là một cảnh trung. Cảnh trung này nên cho thấy cả hai nhân vật hay một. Cỡ cảnh tập trung ở phần thân trên này thường cho các cuộc đối thoại hoặc hành động của tay/nghe điện thoại… Có thể là một người chợt có điện thoại, một người lục túi lấy chìa mở cửa.Tiếp đến một cảnh đặc tả đôi tay của người A mở cửa một cách khó khăn. Hoặc lia máy tập trung vào người A, vẫn là cỡ cảnh trung, để vừa thấy tay mở khóa vừa thấy vẻ mặt. Sau đó lấy một cảnh cận mặt người B, anh ta đang nghe điện thoại nhưng lại khẽ quay đầu đi, ánh mắt nhìn về phía người A, vẻ mặt không tự nhiên. Đây là cuộc điện thoại mà anh ta không muốn nghe trước mặt người A.

Đấy, ví dụ nó là như thế. Cỡ cảnh nào, góc máy nào…đều phụ thuộc vào nội dung câu chuyện. Chúng là công cụ cho bạn thể hiện ý đồ nghệ thuật của mình một cách hiệu quả nhất đối với điện ảnh.

Tớ từng tình cờ ngồi xem một cảnh trong phim truyền hình không rõ tên của Việt Nam, mới cách đây chừng một năm. Cảnh phim kéo dài khoảng năm phút đồng hồ, nội dung đơn giản chỉ là hai nhân vật ngồi nói chuyện với nhau, không có cái gì chen vào hết. Và người ta để máy xoay tròn quanh hai nhân vật, kiểu xoay rất công nghiệp, đến mặt ai thì đúng lượt thoại của người đó. Phim bật rất to nhìn hai phút là chóng mặt. Có đến không dưới mười vòng xoay như thế. Tồi tệ hơn là sau cảnh đó hai nhân vật chia tay. Một trong hai lại gặp một nhân vật khác ở một quán café khác. Lần này cái bàn họ ngồi ở trong góc nên tất nhiên không vận dụng kiểu xoay cù quay thế nữa thì chuyển sang fix máy nhàm chán, tiếp tục một cỡ cảnh trong năm phút tiếp theo.

Một lần khác xem Chuyện tình đảo ngọc cũng gặp chuyện tương tự. Phải nói phim này có nội dung tàm tạm nhưng nhiều cảnh chỉ muốn đạp bàn. Cũng lại cảnh hai nhân vật ngồi nói chuyện với nhau. Máy quay được đặt trên cao chúc xuống. Chẳng hiểu sao lại để một cái đèn treo chắn trước khung hình, chia đôi hai diễn viên. Sau đó suốt cuộc đối thoại không hề cắt cảnh, máy thì đưa qua đưa lại hai bên cái đèn.

Lần khác nữa thì xem phim truyền hình Hàn Quốc, chỉ nhớ là phim cổ trang và xem nửa tập là bỏ. Lý do là mới vào đã gặp cảnh nói chuyện của hai nhân vật. Và tớ không thể hiểu nổi đạo diễn nào của Hàn mà trình độ lại tới mức ấy. Suốt khoảng bốn phút phim chỉ thấy mặt và mặt. Tức là toàn dùng cỡ cảnh cận, mà lại còn cận chặt, lấy đúng từ cằm đến chớm tóc. Cuộc nói chuyện giữa bà hoàng hậu hoàng phi gì đấy với một ông thuộc phe của bà ta. Đến thoại của ai thì cận chặt mặt người đó. Cả màn hình cái mặt cứ choán ngang hết ra, nhìn rất bức bối chật chội, giống như cầm xẻng vả vào mặt người xem. Phim Hàn chưa bàn nội dung thì thường quay khá đẹp, góc máy càng ngày càng sáng tạo, phim này chắc ngoại lệ.(Tớ lấy ví dụ trong phim truyền hình vì điện ảnh thì thường không còn mắc lỗi cơ bản thế nữa).

Trong cuộc sống cũng vậy, bạn không thể cứ nhìn mọi thứ ở mãi một cỡ cảnh. Rồi bạn sẽ đến gần hoặc ra xa hơn. Bạn sẽ chú tâm vào cái A, rồi cái B, rồi cái C. Và cùng với một đối tượng, có lúc bạn nhìn trước, có lúc nhìn từ sau, có lúc lại nhìn từ trên xuống. Việc thay đổi cỡ cảnh, góc nhìn khiến mọi thứ linh hoạt và mềm mại như cuộc sống thực. Các phim quay từ thời đầu thường chỉ có một cỡ cảnh, giống như trên sân khấu vậy. Nhưng rồi nhân vật trog quá trình quay cũng phải di chuyển ra xa ra hoặc gần máy hơn, thế là nảy ra các cỡ khác nhau. Tóm lại cỡ cảnh là chuyện tất yếu nên đừng bao giờ giữ một cỡ cảnh trong suốt phân đoạn thế. Ức chế lắm. Mà lại còn là fix máy nữa.

Một diễn biến nên được quay ở góc nhìn của nhân vật A, nhân vật B, góc nhìn khách quan… rồi ghép hết lại với nhau. Như thế người xem được đặt vào mắt nhìn của nhân vật, dễ bị cuốn vào phim hơn.

Việc quay phim

Khi quay phim, thường sẽ có những cú quay dài, gọi là master shot. Những cảnh này thường có cỡ cảnh là toàn – trung, có thể dùng zoom thay đổi cỡ. Cảnh quay rất dài, tóm hết diễn biến của cả phân đoạn. Sau đó mới chẻ nhỏ cảnh này ra quay các cỡ cảnh và đổi góc máy. Việc này giúp ít nhất là lúc dựng phim không bị thiếu cảnh.

Tớ được khuyên là nên ngồi dựng phim vài ba lần thì sẽ hiểu khi viết cần viết cái gì, khi quay cần quay cái gì cho hình ảnh mềm mại liên tục. Đừng coi nhẹ việc này. Điểm yếu của đa số người mới làm phim là cách cảnh phim khi dựng lên có cảm giác đứt quãng, giật… Bạn có thể xem các phim ngắn sinh viên có đầy trên youtube để kiểm chứng. Cảm giác khó chịu và thiếu thiếu, gờn gợn là không tránh khỏi.

Nếu đoàn phim có điều kiện và muốn quay nhanh thì có thể quay nhiều máy. Một máy quay chính các cảnh toàn – trung. Một máy tỉa các cảnh cận, đặc tả. Như vậy diễn viên không cần diễn nhiều mà cảm xúc lại được tập trung. Tất nhiên quay hai máy thì sắp xếp cũng phức tạp hơn. 

Bạn nghĩ sao về bài viết này ?

Bình luận về bài viết Viết kịch bản phim P3 Cỡ cảnh

Bài viết mới đăng

wanna join us!

Hãy tham gia cùng chúng tôi

Tại ReadZo, có rất nhiều cơ hội để phát triển kĩ năng viết đồng thời tạo dựng nguồn doanh thu. Nếu bạn đang tìm kiếm một phương thức kiếm tiền online thì ReadZo sẽ giúp bạn.

Tìm hiểu thêm
Trở thành tác giả chuyên nghiệp và tự chủ tài chính